Co ile sadzić ogórki z rozsady?

Masz gotową rozsadę ogórków i zastanawiasz się, co ile je posadzić, żeby rośliny się nie dusiły i dobrze plonowały. W tym poradniku znajdziesz konkretne rozstawy, obliczenia na m² i praktyczne wskazówki z ogrodu. Dzięki temu łatwo zaplanujesz grządkę, uprawę na folii i przy podporach.

Co ile sadzić ogórki z rozsady?

Przy sadzeniu z rozsady ogórki zwykle sadzi się rzadziej niż przy siewie bezpośrednim, bo każda sadzonka niemal na pewno się przyjmie i szybko zajmie przestrzeń. Przy siewie do gruntu z dużych rozstawów robi się przerywkę, a z rozsady od razu wyznaczasz docelową liczbę roślin. Odstępy zależą od kilku rzeczy: odmiany ogórka (gruntowy czy szklarniowy), sposobu prowadzenia pędów (na płasko czy pionowo), uprawy na zwykłej grządce, na podwyższonym zagonie, na folii polietylenowej lub agrowłókninie oraz od tego, czy prowadzisz pędy przy podporach, czy pozwalasz im się rozrastać po ziemi.

• Standardowa rozsada w rzędzie (grunt, bez podpór) – najczęściej sadzi się ogórki co 35–40 cm w rzędzie, przy odstępie 90–120 cm między rzędami. Taki układ sprawdza się na klasycznych grządkach i podwyższonych zagonach, gdy pędy swobodnie płożą się po ziemi.
• Rozsada przy podporach / uprawa pionowa – przy prowadzeniu na siatce lub sznurku można sadzić gęściej: 30–40 cm w rzędzie i 80–100 cm między rzędami, bo rośliny rosną w górę, a nie rozłażą się na boki. Przy prowadzeniu na 1 pęd zachowuje się raczej 30 cm, przy 2 pędach bliżej 40 cm.
• Sadzenie na folii lub agrowłókninie – typowo robi się otwory co 30–40 cm w rzędzie, przy odstępie 90–120 cm między rzędami. Ściółka z czarnej agrowłókniny lub folii polietylenowej podnosi temperaturę gleby, więc nie ma potrzeby nadmiernego zagęszczania, rośliny szybko zakryją wolne miejsca.
• Siew/sadzenie gniazdowe z rozsady – w jednym gnieździe sadzisz 2 sadzonki blisko siebie, a gniazda rozstawiasz co 40–50 cm w rzędzie i 100–120 cm między rzędami. Dzięki temu łatwiej jest stosować lokalne nawożenie obornikiem lub nawozem mineralnym bezpośrednio pod gniazdo.
• Wpływ odmiany – odmiany gruntowe (np. OGÓREK GRUNTOWY ŚREMSKI F1, OGÓREK GRUNTOWY OCTOPUS F1) zwykle mają silniejsze krzewienie i wymagają rozstawy z górnego zakresu. Odmiany szklarniowe prowadzone ścisłe na jeden pęd można sadzić gęściej w rzędzie, ale z zachowaniem szerokich przejść między rzędami.

Jeżeli chcesz szybko przeliczyć zalecany rozstaw na liczbę roślin na 1 m², możesz użyć prostego wzoru. Liczysz pole przypadające na jedną roślinę: odstęp w rzędzie (cm) × odstęp między rzędami (cm), wynik dzielisz przez 10 000 i odwracasz: 1 ÷ (odstęp w m² na roślinę)40 × 100 cm jedna roślina zajmuje 0,4 × 1,0 = 0,4 m², czyli na 1 m² przypada około 2,5 rośliny. Dla rozstawu 30 × 120 cm wychodzi 0,3 × 1,2 = 0,36 m² na roślinę, czyli na 1 m² zmieści się około 2,7 rośliny.

Jak rozstawić rzędy i rośliny?

Rzędy ogórków warto układać w osi północ–południe, bo wtedy rośliny równomierniej się doświetlają w ciągu dnia. Grządka powinna leżeć w miejscu ciepłym, osłoniętym od wiatru, najlepiej z lekkim nachyleniem na południe lub południowy zachód. Z północy i wschodu dobrze jest mieć naturalną osłonę, np. sad, las lub pas krzewów, a na otwartych działkach możesz wysiać słonecznik i kukurydzę w dwóch rzędach prostopadle do kierunku dominujących wiatrów, w rozstawie około 30–40 cm w rzędzie i 50–60 cm między rzędami od linii ogórków.

Kiedy sadzić ogórki z rozsady?

W amatorskiej uprawie nasiona ogórka na rozsadę sieje się zwykle w drugiej połowie kwietnia. Po około 4 tygodniach, gdy rośliny mają już kilka liści, są gotowe do wysadzenia. Najbezpieczniejszy termin sadzenia do gruntu to druga połowa maja, kiedy mija ryzyko przymrozka i gleba jest już wyraźnie nagrzana. W chłodniejszych rejonach lub na ciężkich, zimnych glebach możesz się przesunąć nawet na koniec maja, by nie sadzić w zimną, mokrą ziemię.

• Temperatura gleby – minimum około 12–14°C na głębokości 10 cm, optymalnie 18–20°C. Zbyt zimna ziemia powoduje zahamowanie wzrostu i gnicia korzeni.
• Temperatura powietrza – ogórki źle znoszą spadki poniżej 12–13°C, a optymalnie rosną przy 20–25°C. Dlatego sadzenie przed ustabilizowaniem się pogody jest ryzykowne.
• Stan rozsady – do wysadzenia najlepsze są rośliny, które mają 4–5 dobrze wykształconych liści i zwartą bryłę korzeniową, bez oznak wybiegania.
• Hartowanie – przed wysadzeniem zahartuj rozsadę przez 7–14 dni, stopniowo przyzwyczajając do warunków zewnętrznych. W tym czasie ogranicz nieco podlewanie.
• Kiedy opóźnić sadzenie – gdy gleba jest zimna i mocno wilgotna, nocą pojawiają się spadki temperatury w okolice 5–7°C lub zapowiada się seria deszczowych, chłodnych dni, lepiej wstrzymać się kilka dni z sadzeniem.

Od momentu wysiewu nasion do doniczek do wysadzenia do gruntu mija zwykle około 4–5 tygodni: najpierw wysiewasz nasiona do pojemników, potem 3–4 tygodnie prowadzisz rozsadę w domu lub szklarni, przez kolejne 7–14 dni hartujesz rośliny na zewnątrz, a na końcu sadzisz na miejsce stałe. W tunelu foliowym lub szklarni możesz wysadzić rozsadę około 1–2 tygodnie wcześniej niż do gruntu, bo pod osłoną łatwiej utrzymać wyższą temperaturę i stosować agrowłókninę wewnątrz.

Jak sadzić ogórki z rozsady krok po kroku?

1. Przygotowanie gleby – ogórek najlepiej rośnie w pierwszym roku po oborniku, dlatego jesienią warto dać 4 kg świeżego lub 1 kg granulowanego obornika na 1 m² albo użyć dobrze rozłożonego kompostu. Odczyn gleby ustaw na pH 6,0–7,2, a jeśli konieczne jest wapnowanie, zrób to w poprzednim sezonie. Na 2–3 tygodnie przed sadzeniem rozsady możesz rozsiać nawóz mineralny do pomidorów i ogórków, lekko wymieszać z wierzchnią warstwą ziemi i wyrównać powierzchnię grządki.
2. Przygotowanie dołków lub rowków – w zależności od wybranego rozstawu wyznacz miejsca sadzenia, a następnie zrób dołki o szerokości nieco większej niż doniczka, na głębokość odpowiadającą wysokości bryły korzeniowej. Na podwyższonych zagonach możesz zamiast pojedynczych dołków wykonać płytkie rowki i w nich ustawiać sadzonki w odstępach 30–40 cm.
3. Wyjęcie sadzonki z doniczki – dzień przed sadzeniem umiarkowanie podlej rozsadę, żeby bryła była wilgotna i zwarta. Doniczkę plastikową lekko ugnieć palcami z boków, odwróć do góry dnem i delikatnie wysuń roślinę, trzymając za bryłę, nie za łodygę. Gdy używasz doniczek torfowych, możesz posadzić roślinę razem z doniczką, robiąc tylko nacięcia w ściankach, żeby korzenie szybciej przeszły w glebę.
4. Umieszczenie rozsady w glebie – sadź ogórki na tej samej głębokości, na jakiej rosły w doniczce. Szyjka korzeniowa powinna znajdować się tuż nad powierzchnią ziemi. Nie zagłębiaj roślin jak pomidorów, bo przy zbyt głębokim posadzeniu łatwo o gnicie szyjki korzeniowej.
5. Podlanie przy sadzeniu – po ustawieniu bryły w dołku zasyp glebą i od razu podlej każdą roślinę około 1–2 litrami letniej wody. Lej wodę wprost w okolicę bryły korzeniowej, nie po liściach, żeby nie prowokować chorób grzybowych, szczególnie gdy jest chłodno.
6. Dociśnięcie ziemi i mulczowanie – gdy woda wsiąknie, lekko dociśnij ziemię wokół roślin dłonią lub butem, tworząc niewielką misę. Wokół kępy ułóż warstwę mulczu: skoszoną trawę, słomę, kompost lub rozłóż agrowłókninę czy czarną folię z przygotowanymi otworami. Mulcz ograniczy parowanie wody i rozwój chwastów.
7. Pierwsze zabiegi po posadzeniu – świeżo posadzoną rozsadę dobrze jest osłonić na noc agrowłókniną lub niskimi tunelikami, szczególnie gdy temperatura może spaść poniżej 10°C. Pierwsze dokarmianie nawozem płynnym zastosuj dopiero po 2–3 tygodniach, gdy rośliny dobrze się przyjmą, używając delikatnego roztworu nawozu mineralnego lub gnojówki z pokrzywy.

Najczęstsze błędy przy sadzeniu z rozsady to zbyt głębokie posadzenie roślin, gwałtowne wyrywanie z doniczek z uszkodzeniem bryły korzeniowej oraz sadzenie do zimnej, zlewnej i mokrej gleby. Żeby ich uniknąć, zawsze ustawiaj roślinę tak, by poziom substratu z doniczki równał się z powierzchnią grządki, bryłę wyjmuj delikatnie, trzymając za ziemię, a nie za łodygę, i sprawdź temperaturę ziemi dłonią lub termometrem przed planowanym terminem wysadzenia.

Przygotowanie rozsady i hartowanie

Rozsada ogórków gotowa do wysadzenia ma zwykle około 4 tygodni, 4–5 mocnych liści właściwych i dobrze rozrośniętą, ale nie zbita bryłę korzeniową. Korzenie powinny gęsto przerastać podłoże, ale nie okręcać się ciasno po ściankach doniczki. Do siewu najlepiej użyć pojedynczych pojemników lub doniczek torfowych, bo ogórek bardzo źle znosi naruszanie korzeni. Sadzenie razem z doniczką torfową ogranicza stres przesadzania, a sam materiał po czasie się rozkłada i staje się nawozem organicznym.

• Czas hartowania – proces hartowania powinien trwać 7–14 dni w zależności od pogody. Im chłodniej na zewnątrz, tym wydłuż ten okres.
• Stopniowe wydłużanie ekspozycji – pierwszego dnia wynieś rozsadę na 2–3 godziny w półcieniu, kolejnego na 4–5 godzin, a potem stopniowo zwiększaj czas i natężenie słońca. Pod koniec hartowania rośliny mogą stać na zewnątrz cały dzień, wracają tylko na chłodne noce.
• Podlewanie w czasie hartowania – na kilka dni przed rozpoczęciem hartowania lekko ogranicz podlewanie, żeby rośliny nie były „rozpieszczone” nadmiarem wody. Z kolei na 1 dzień przed sadzeniem podlej je obficie, żeby bryła była wilgotna i nie rozpadała się przy wyjmowaniu.
• Kontrola zdrowotna – przed wyjazdem rozsady na działkę obejrzyj dokładnie liście i łodygi, czy nie ma objawów mszyc, przędziorków lub mączniaka. Rośliny z wyraźnymi przebarwieniami, plamami lub deformacjami lepiej odrzucić niż przenosić problem na grządkę.

Jak sadzić rozsady – głębokość, podlewanie i ochrona po posadzeniu?

Ogórki z rozsady sadzi się zawsze na takiej samej głębokości, jak rosły w doniczce. Szyjka korzeniowa powinna być odsłonięta, a ziemia delikatnie przysypuje tylko korzenie. Głębsze sadzenie, choć stosowane np. u pomidorów, u ogórka grozi zastoiskami wody przy nasadzie łodygi, co sprzyja gniciu i porażeniu przez choroby z grupy mączniakowatych. Zbyt płytkie posadzenie z kolei powoduje szybkie przesychanie bryły, dlatego warto zadbać o dobrą misę do podlewania lub ściółkę wokół roślin.

• Ilość wody przy pierwszym podlewaniu – przy sadzeniu przyjmij orientacyjnie 1–2 litry wody na roślinę, na lżejszych glebach bliżej 1 l, na cięższych raczej 1,5–2 l. Możesz też liczyć to na długość rzędu, np. około 10–15 l na każdy metr rzędu świeżo posadzonych ogórków.
• Temperatura wody – najlepsza jest woda letnia, odstawiona wcześniej w zbiorniku, nie lodowata prosto z wodociągu. Zimna woda w połączeniu z chłodną glebą wyraźnie hamuje start roślin.
• Sposób podlewania – kieruj strumień wody pod roślinę, w okolice bryły korzeniowej. Unikaj silnego zraszania liści, szczególnie wieczorem, bo mokre blaszki to idealne warunki dla mączniaka prawdziwego i zarazy ogórka.
• Pierwsze nawożenie – z odżywianiem nie spiesz się, bo rośliny korzystają jeszcze z zasobów obornika i nawozu mineralnego danego przed założeniem grządki. Pierwsze dokarmianie korzeniowe lub dolistne zrób po 2–3 tygodniach od posadzenia, stosując słabszy roztwór nawozu bogatego w potas i mikroelementy.
• Zabezpieczenie przed zimnem – na pierwsze 1–2 tygodnie po posadzeniu rozłóż nad rzędem agrowłókninę na pałąkach lub bezpośrednio na roślinach, zostawiając luźny zapas materiału. Zdejmij osłonę, gdy nocne temperatury stabilnie utrzymują się powyżej 12–13°C.
• Mulczowanie i odprowadzanie wody – wokół roślin połóż warstwę słomy, kompostu lub użyj czarnej folii polietylenowej. Na ciężkich glebach zadbaj o delikatny spadek z dala od łodygi, tak by woda nie stała wokół szyjki korzeniowej po każdym deszczu.

Na dzień przed planowanym wysadzeniem podlej rozsadę dość obficie, ale tak, by woda zdążyła wsiąknąć przed transportem na działkę, bo wilgotna, zbita bryła znacznie ogranicza uszkodzenia korzeni przy wyjmowaniu z doniczki torfowej lub plastikowej.

Jak stosować siew gniazdowy i jakie odstępy zachować?

Siew gniazdowy polega na umieszczeniu kilku nasion lub sadzonek ogórka w jednym dołku, czyli gnieździe, zamiast równomiernego rozmieszczenia pojedynczych roślin wzdłuż rzędu. Takie rozwiązanie stosuje się zarówno przy siewie bezpośrednim, jak i przy obsadzaniu gniazd gotową rozsadą. W praktyce gniazdowy sposób bywa bardziej efektywny na słabszych stanowiskach, bo umożliwia skoncentrowanie nawożenia (np. porcja obornika lub nawozu mineralnego tylko pod gniazdem) i lepsze wykorzystanie miejsca, chociaż pojedyncze rośliny mogą nie być tak okazałe jak przy klasycznym rozstawie.

• Kiedy warto stosować gniazda – przy nierównych wschodach, na lekkich glebach po nawozie zielonym i poplonie, gdy chcesz mieć pewność obsady i móc wybrać najsilniejsze rośliny do dalszej uprawy.
• Typowe odstępy – gniazda zakładasz zwykle co 40–50 cm w rzędzie, a rzędy oddzielasz pasem ziemi szerokości 100–120 cm. W każdym gnieździe można umieścić kilka nasion lub 2 sadzonki.
• Pielęgnacja przy gniazdach – wymaga to późniejszej przerywki, czyli usunięcia roślin słabszych i pozostawienia jednej lub kilku najmocniejszych. Trzeba też staranniej pilnować podlewania, bo w jednym miejscu rośnie więcej korzeni i szybciej wyczerpują wodę.

Parametry gniazd – ile nasion i jaki odstęp?

W klasycznym siewie gniazdowym ogórka do każdego gniazda wrzuca się 2–3 nasiona, a po wschodach zostawia 1–2 najsilniejsze rośliny. Gdy tworzysz gniazdo z rozsady, zwykle sadzisz 2 rozsadzone ogórki blisko siebie. Odstęp między kolejnymi gniazdami w rzędzie wynosi najczęściej 40–50 cm, a pomiędzy rzędami 100–120 cm, co daje wystarczająco miejsca na rozrastające się pędy i ułatwia przejście między grządkami.

• Zasady przerywki – pierwszej selekcji dokonaj, gdy siewki mają 2–3 liście właściwe. Najczęściej zostawia się 1 najsilniejszą roślinę w gnieździe przy uprawie intensywnej lub 2–3 rośliny przy prowadzeniu mniej zagęszczonym, na szerokich zagonach.
• Przykładowe obliczenia gęstości – przy rozstawie gniazd 50 × 120 cm każde gniazdo zajmuje 0,6 m², czyli na 1 ha (10 000 m²) wypada około 16 600 gniazd. Jeżeli zostawisz w każdym gnieździe po 2 rośliny, daje to około 33 000 roślin na 1 ha. Dla małej działki 100 m² przy tym samym rozstawie zmieścisz około 166 gniazd, czyli 166–330 roślin, w zależności od liczby roślin w gnieździe.
• Nawóz w gnieździe – przy siewie gniazdowym bardzo wygodne jest lokalne dawkowanie nawozu: niewielką porcję dobrze rozłożonego obornika, kompostu lub nawozu mineralnego mieszasz z ziemią tylko w obrębie gniazda, zachowując ok. 3–5 cm warstwę czystej ziemi między nawozem a nasionami czy korzeniami, żeby ich nie przypalić.

Kiedy gniazdowy siew daje lepszy plon?

Siew gniazdowy szczególnie dobrze sprawdza się w sezonach z niepewną pogodą, na glebach słabszych lub przy użyciu nasion o nie do końca znanej zdolności kiełkowania. Gdy wysiewasz nasiona ogórka o nierównej wschodności, kilka sztuk w jednym miejscu daje większą szansę, że gniazdo będzie obsadzone i wykorzysta przestrzeń. Na intensywnie nawożonych zagonach taka metoda pozwala szybko uzyskać wyższe zagęszczenie roślin już w początkowej fazie, ale pociąga za sobą większą konkurencję o wodę i składniki oraz wymaga czujnej ręki przy przerywce.

• Korzyści – większa masa zielona w początkowej fazie, szybsze zakrycie gleby, lepsze zagospodarowanie stanowiska i mniejszy wzrost chwastów dzięki cieniowi roślin. W gnieździe łatwiej też zastosować skoncentrowany obornik lub nawóz zielony z poplonu pod ogórek.
• Wady – konieczność przerywki, ryzyko zbyt gęstego pozostawienia roślin i w konsekwencji częstszych problemów z mączniakiem i zarazą ogórka, większe wymagania wodne przy zagęszczeniu oraz trochę trudniejszy dostęp do środka gniazda przy płożących się pędach.
• Przykładowe scenariusze – gniazdowy siew często daje lepszy plon w intensywnej uprawie na dobrze nawożonych, ciepłych zagonach, w rejonach o wyższej sumie opadów lub przy nawadnianiu kroplowym. Na lekkich, szybko przesychających piaskach lub przy rzadkim podlewaniu lepiej sprawdza się klasyczny siew z nieco rzadszym rozstawem.

Jak sadzić ogórki przy podporach i na folii?

Uprawa ogórków przy podporach i na folii to dwa sposoby, które wyraźnie poprawiają warunki wzrostu. Prowadzenie pędów pionowo po podporach i sznurkach oszczędza miejsce, daje lepsze napowietrzenie liści i wygodny zbiór, a owoce mniej gniją. Z kolei sadzenie w otwory w czarnej folii polietylenowej lub na agrowłókninie podnosi temperaturę gleby, zatrzymuje wilgoć i ogranicza chwasty, dzięki czemu ogórki rosną równomierniej i dają czystsze owoce nawet po intensywnych deszczach.

• rozstawianie sadzonek przy podporach w zależności od sposobu prowadzenia pędów,
• mocowanie i prowadzenie pędów głównych oraz bocznych na sznurkach lub siatkach,
• wykonywanie otworów w folii, dobór rozstawu i technika sadzenia przez ściółkę.

Jak rozstawiać sadzonki przy podporach?

Przy uprawie pionowej ogórki sadzi się zwykle bliżej siebie w rzędzie, bo większość masy rośliny przenosisz do góry na siatkę lub sznurki. Typowy rozstaw to 30–40 cm między roślinami i 80–100 cm między rzędami. Sadzonki umieszczaj zawsze tuż przy podstawie podpory: słupa, palika, drutu czy siatki. Jeżeli stosujesz sznurki zwieszane z górnej konstrukcji, roślina powinna rosnąć ok. 5–10 cm od punktu mocowania sznurka, żeby łatwo było owinąć pęd.

• Rodzaj i wytrzymałość podpór – konstrukcja musi utrzymać ciężar mokrych roślin z owocami i napór wiatru. Wysokość podpór na ogórki to najczęściej 1,8–2 m, a słupy skrajne trzeba dobrze zakotwić w ziemi lub na odciągach.
• Mocowanie pędów – pierwsze prowadzenie pędu do sznurka lub siatki zrób, gdy roślina ma 4–5 liści i wyraźnie zaczyna się wić. Pęd główny delikatnie owiń wokół sznurka zgodnie z jego naturalnym skrętem, a boczne pędy można przycinać lub przeplatać przez oczka siatki.
• Opcje prowadzenia pędów – przy jednopędowym prowadzeniu łatwiej utrzymać rośliny w ryzach i można sadzić nieco gęściej, nawet co 30 cm. Przy prowadzeniu na 2 pędy lepiej zwiększyć odstęp w rzędzie do 40 cm, żeby rośliny się nie cieniowały i nie zwiększały ryzyka chorób.
• Wpływ na plonowanie – pionowe prowadzenie poprawia dostęp światła i powietrza, więc rośliny z reguły mniej chorują i łatwiej zawiązują owoce. Jednocześnie gęstsza obsada wymaga bardzo dokładnego podlewania i nawożenia, szczególnie na glebach lżejszych.

Przed sezonem zawsze sprawdź, czy słupy są stabilnie zakotwione, a siatki i sznurki nie są przetarte, bo zawalenie się konstrukcji w czasie burzy może uszkodzić nie tylko ogórki, ale też inne rośliny w ogrodzie.

Jak sadzić na folii i jakie otwory robić?

Ściółkowanie ogórków czarną agrowłókniną lub czarną folią polietylenową znacząco poprawia warunki uprawy. Agrowłóknina lepiej przepuszcza wodę i powietrze, jest więc bezpieczniejsza na cięższych glebach, a folia mocniej nagrzewa podłoże i zdecydowanie lepiej blokuje chwasty. W obu przypadkach pod ściółką utrzymuje się stabilna wilgotność, a temperatura gleby jest wyższa niż na odkrytej grządce, co dla ciepłolubnego ogórka jest dużą zaletą.

• Rozstaw otworów – otwory w folii wykonuj zgodnie z wcześniej zaplanowanym rozstawem roślin, najczęściej co 30–40 cm w rzędzie i 90–120 cm między rzędami. Dla uprawy przy podporach można sięgnąć po dolne wartości zakresu.
• Rodzaj nacięcia – najpraktyczniejsze jest nacięcie na krzyż długości około 8–10 cm lub okrągły otwór średnicy 8–12 cm. Nacięcie na krzyż dobrze dociska się do łodygi i ogranicza parowanie.
• Sposób wykonania otworów – możesz użyć ostrego noża, specjalnego wycinaka lub rozgrzanej rurki metalowej, która jednocześnie roztapia i usztywnia brzegi otworu. Warto najpierw rozciągnąć i przymocować folię, a dopiero potem wycinać otwory w zaznaczonych miejscach.
• Zabezpieczenie brzegów folii – brzegi folii lub agrowłókniny zakop na głębokość 5–10 cm w rowku wzdłuż grządki, dociskając ziemią lub kamieniami. Dzięki temu wiatr nie będzie podrywał ściółki, a pod nią nie dostanie się tyle chwastów.
• Odprowadzanie wody i drenaż – pod folią nie może stać woda. Zadbaj o niewielki spadek wzdłuż rzędu oraz dobrze uprawioną, przepuszczalną warstwę wierzchnią. Na ciężkich, gliniastych ziemiach warto podnieść grządkę o 15–20 cm, tworząc podwyższony zagon, który szybciej obsycha po deszczu.