Żurawinę w Polsce zbiera się zazwyczaj od września do listopada. Dokładny termin zależy od odmiany, przebiegu pogody i dojrzałości owoców. W małej uprawie najczęściej zbiera się ją ręcznie, natomiast na dużych plantacjach żurawinę wielkoowocową pozyskuje się także mechanicznie – na sucho lub na mokro.
Kiedy zbiera się żurawinę?
Podstawowym terminem zbioru jest jesień, zwykle okres od września do początku listopada. Nie ma jednak jednej daty właściwej dla każdego stanowiska. Ciepła jesień może opóźnić dojrzewanie, a wcześniejsze ochłodzenie przyspieszyć termin wejścia owoców w dojrzałość zbiorczą.
W Polsce występują przede wszystkim dwa typy żurawiny. Żurawina błotna rośnie dziko na terenach bagiennych, a jej pędy płożą się przy podłożu. Żurawina wielkoowocowa jest uprawiana na plantacjach. Jej większe owoce wyrastają na pędach owoconośnych, które zwykle są uniesione nad ziemią, dlatego łatwiej je zauważyć i zebrać.
Jak zbierać żurawinę ręcznie?
Zbiór ręczny sprawdza się w ogrodzie, na niewielkiej plantacji oraz przy zbieraniu dziko rosnącej żurawiny błotnej. Owoce można odrywać pojedynczo, delikatnie przesuwając palcami po pędach. Przy żurawinie wielkoowocowej pomocne bywają grzebienie z szeroko rozstawionymi zębami, podobne do narzędzi używanych przy zbiorze borówki brusznicy.
Podczas pracy trzeba uważać, aby nie wyrywać całych pędów. Ma to szczególne znaczenie przy żurawinie błotnej, której owoce często leżą bezpośrednio na wilgotnym podłożu. Ręczny zbiór można przeprowadzić w kilku krokach:
- Wybierz suchy dzień i przygotuj płytkie pojemniki, do których owoce nie będą się ugniatać.
- Usuń widoczne zanieczyszczenia, takie jak liście, fragmenty pędów i mech.
- Zbieraj przede wszystkim owoce w pełni wybarwione, jędrne i łatwo odchodzące od rośliny.
- Przesuwaj dłoń lub grzebień po pędach bez szarpania, aby ograniczyć uszkodzenia roślin.
- Po zakończeniu zbioru przebierz owoce i szybko schłodź albo przeznacz do przetworzenia.
Na dużych plantacjach mechanizacja jest szczególnie wygodna w przypadku żurawiny wielkoowocowej. Maszyny wyposażone w metalowe zęby wyczesują owoce z kobierca roślin i przenoszą je do worków lub pojemników. Żurawina błotna, której pędy leżą przy ziemi, jest trudniejsza do takiego zbioru.
Zbiór żurawiny na sucho i na mokro
Wielkoobszarowe plantacje żurawiny wielkoowocowej korzystają z dwóch metod mechanicznych. Zbiór na sucho odbywa się bez zalewania pola. Przy zbiorze mokrym plantację zalewa się wodą, a owoce odrywają się od pędów i wypływają na powierzchnię dzięki komorom powietrznym w ich wnętrzu.
| Metoda | Jakość owoców | Główne przeznaczenie |
|---|---|---|
| Zbiór na sucho | Owoce są mniej narażone na kontakt z wodą i zwykle zachowują lepszą jakość handlową. | Rynek świeżych, nieprzetworzonych owoców. |
| Zbiór na mokro | Dłuższy kontakt z wodą ogranicza przydatność owoców do sprzedaży jako świeże. | Zakłady przetwórcze, między innymi soki, dżemy, konfitury i sosy. |
Podczas zbioru mokrego pole zalewa się zwykle do poziomu kilkudziesięciu centymetrów. Specjalne maszyny odrywają owoce od roślin, a pływające zagrody lub przenośniki kierują je do zbiorników i samochodów transportowych. Ta metoda jest wydajna, ale wymaga plantacji przystosowanej do kontrolowanego zalewania.
Jak rozpoznać dojrzałą żurawinę?
O terminie zbioru nie powinien decydować wyłącznie kalendarz. Najlepiej ocenić wygląd i stan owoców, zwłaszcza gdy jesień jest nietypowo ciepła albo chłodna. Dojrzałość zbiorczą wskazują przede wszystkim następujące cechy:
- Owoce mają intensywny czerwony lub czerwono-bordowy kolor, bez dużych zielonych albo bladych powierzchni.
- Skórka jest gładka i nieuszkodzona.
- Jagody pozostają jędrne, sprężyste i nie zapadają się pod lekkim naciskiem.
- Owoce dojrzałe łatwiej odrywają się od pędów niż niedojrzałe.
Zbyt wczesny zbiór daje owoce twarde i bardzo kwaśne, które mogą jeszcze nie mieć pełnego aromatu. Z kolei owoce uszkodzone, miękkie lub z oznakami gnicia trzeba od razu oddzielić od zdrowej partii.
Lekkie przymrozki nie muszą oznaczać końca zbiorów. Chłód może złagodzić cierpkość żurawiny i poprawić jej smak, ale owoce nadal powinny pozostać jędrne i zdrowe.
Po zbiorze przechowuj żurawinę w chłodzie, w przewiewnym pojemniku. Nie myj całej partii przed schowaniem, ponieważ wilgoć przyspiesza psucie. Umyte owoce najlepiej od razu wykorzystać, zamrozić albo przeznaczyć na przetwory.
W małej uprawie najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest ręczne zbieranie dojrzałych, jędrnych owoców. Na dużej plantacji wybór metody zależy od wyposażenia, konstrukcji stanowiska i przeznaczenia plonu – zbiór na sucho sprzyja sprzedaży świeżej żurawiny, a mokry jest nastawiony na szybkie przekazanie owoców do przetwórstwa.
